جنگ میان ایران و آمریکا همچنان ادامه دارد و پیشرفت مذاکرات متوقف شده است. بهنظر میرسد ترامپ هنوز تصمیم نهایی را نگرفته و در چنین شرایطی نشست او با ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ اهمیت ویژهای پیدا کرده است. سوال این است که آیا واشنگتن میتواند مسکو و پکن را برای همراهی با سیاستهای خود علیه تهران متقاعد کند؟ تداوم محاصره تا چه زمانی برای آمریکا امکانپذیر است و در نهایت گذر زمان به زیان کدام طرف خواهد بود؟
نعمتالله ایزدی، دیپلمات پیشین ایران، در گفتوگو با اقتصادآنلاین، ضمن بررسی اهداف احتمالی این نشست، از محدودیتهای آمریکا در ادامه جنگ، دشواریهای محاصره اقتصادی و فشارهای داخلی و بینالمللی بر ترامپ میگوید.
مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید.
****
* به نظر شما آیا جنگ ایران در دستور کار نشست ترامپ، پوتین و شی قرار دارد؟ آیا ترامپ تلاش میکند روسیه و چین را با خود همراه کند یا این نشست تأثیر چندانی بر تصمیماتی که او ممکن است در ارتباط با جنگ بگیرد، نخواهد داشت؟
ترامپ اعلام کرده که علاقهمند است این جلسه برگزار شود و درباره ایران هم صحبت کند. بنابراین، از دیدگاه ترامپ، این نشست میتواند فرصتی باشد تا شاید بتواند تا حدودی گرهی را که در شرایط فعلی با آن مواجه شده و وضعیت بنبستی را که در آن قرار گرفته است، باز کند.
به نظر من، سؤال مهم این است که آیا آن دو کشور نیز به این موضوع علاقه نشان میدهند یا خیر. تاکنون هیچکدام از آنها اظهارنظر مثبتی درباره ایران نداشتهاند. حتی درباره اصل برگزاری جلسه هم بیشتر این ترامپ بوده که اعلام علاقه کرده است؛ با وجود اینکه در نهایت چین میزبان است و طبیعتاً باید پیشقدم میشد.
بنابراین، با توجه به نیازی که ترامپ به برگزاری این نشست دارد، احساس من این است که روسیه و چین دستکم در مرحله نخست، روی خوشی به این موضوع نشان نمیدهند و حاضر نیستند امتیازی به ترامپ بدهند، مگر اینکه خودشان امتیازی دریافت کنند.
طبیعتاً امتیازهایی که این دو کشور ممکن است به دنبال آن باشند، متفاوت است. روسها بیشتر مسئله اوکراین و جنگ را مدنظر دارند و میخواهند در این زمینه امتیاز بگیرند. چینیها شاید بیشتر به دنبال امتیازهای اقتصادی باشند؛ بهخصوص در موضوع نفت، تنگه هرمز و محاصره اقتصادی.
اگر بتوانند در این زمینهها به تفاهمی برسند، آنوقت ممکن است موضوع ایران در این نشست جدی شود. در غیر این صورت، صرف علاقه آقای ترامپ برای برگزاری چنین نشستی، به نظر من کفایت نمیکند و ممکن است آن دو کشور استقبال چندانی از آن نکنند.
*به نظر شما هدف آمریکا چیست؟ آیا میخواهد جنگ گستردهای آغاز کند یا قصد دارد همین محاصره را ادامه دهد و کشورهای دیگر بهویژه روسیه و چین را هم با خود همراه کند؟
برداشت من این است که در موضوع مذاکره، فاصله زیادی میان خواستههای دو طرف وجود دارد. بنابراین، مذاکرات دستکم در کوتاهمدت نتیجه نداده و نمیتواند به نتیجه برسد.
در مورد جنگ هم باید دید ترامپ چه اقدام دیگری میخواهد انجام دهد. او تا جایی که تصور میکرده و توانسته در جنگ پیش رفته است. اگر اتفاق دیگری هم بخواهد رخ دهد، احتمالاً به همین شکل خواهد بود. یعنی دوباره نقاطی را هدف قرار دهد، از طرف مقابل هم پاسخی دریافت کند و سپس به وضعیت آتشبس یا شرایط فعلی بازگردد.
به نظر نمیرسد با یک جنگ همهجانبه روبهرو شویم؛ زیرا نه منطقه ظرفیت چنین جنگی دارد و نه خود آمریکاییها به این راحتی توان ورود به یک جنگ تمامعیار را دارند.
برداشت من این است که در حال حاضر، گزینه سوم یعنی محاصره اقتصادی، شاید از دیدگاه آنها بتواند نتیجهبخش باشد. البته همین گزینه هم، دستکم در موضوعاتی مانند بسته شدن مرزهای زمینی، چندان موفق نبوده است.
دلیلش این است که کشورهایی مانند ترکیه، عراق و حتی پاکستان میگویند بسته شدن مرزها یکطرفه نیست و خود آنها نیز متضرر میشوند. برای مثال، عراق در شرایط فعلی نمیتواند بهراحتی واردات و صادرات داشته باشد. ترکیه و پاکستان هم وضعیت مشابهی دارند. بنابراین، بسته شدن مرزها اقدامی نیست که فقط یک طرف از آن آسیب ببیند و طرف مقابل هیچ هزینهای نپردازد. به همین دلیل، این کشورها تمایل چندانی به چنین اقدامی نشان ندادهاند و حتی زیر بار آن هم نرفتهاند.
با این حال، به هر ترتیب، این گزینه تنها گزینهای است که در حال حاضر به نظر میرسد برای ترامپ باقی مانده است. شاید این گزینه هم دستکم در کوتاهمدت نتواند نتیجهای برای او به همراه داشته باشد؛ زیرا کشوری مانند ایران که او با آن مواجه است، آنقدرها هم دستوپابسته نیست که نتواند بخشی از نیازهای خود را تأمین کند. البته طبیعی است که محاصره آسیبهایی به ایران وارد میکند، اما بعید میدانم در نهایت به نتیجهای که آنها انتظار دارند، منجر شود.
*تداوم محاصره برای ایران و آمریکا هزینههایی دارد. اما سوال این است که گذر زمان بیشتر به ضرر کدام طرف خواهد بود؟
این موضوع به میزان تابآوری و مقاومت طرفین بستگی دارد. اما واقعیت این است که آقای ترامپ، فارغ از مسئله محاصره و حتی اگر قیمت نفت هم چندان افزایش پیدا نکند، در حال حاضر با فشارهای سیاسی بیشتری نسبت به ایران مواجه است.
ما میبینیم ترامپ تحت فشار دموکراتها و همچنین متحدان خود قرار دارد. اقتصاد آنها هم به هر حال تا حدودی آسیب دیده است. ضمن اینکه ترامپ آغازکننده این وضعیت بوده است. کسی که آغازکننده یک اقدام است، طبیعتاً باید پیش از آن، همه جوانب و پیامدهای آن را تا انتها محاسبه کرده باشد.
طرف مقابل در حال دفاع از خود است و میگوید در هر شرایطی، من از خودم دفاع کردهام؛ اما ترامپ باید پاسخگو باشد.
به نظر من، دستکم در کوتاهمدت فشارها بر ترامپ افزایش پیدا میکند؛ مگر اینکه بتواند در داخل آمریکا نوعی اجماع ایجاد کند و دیگران را متقاعد کند که شیوهای که در پیش گرفته، میتواند به نتیجه منجر شود. اما ظواهر نشان نمیدهد این سیاست تاکنون نتیجه ملموسی داشته باشد.
همانطور که شما هم اشاره کردید، هر دو طرف آسیب میبینند، اما اینکه یک طرف بتواند رسماً اعلام پیروزی کند و طرف دیگر رسماً شکستخورده تلقی شود، برداشت من این است که در حال حاضر چنین شرایطی وجود ندارد.
*مقامات جمهوری اسلامی ایران گفتهاند ما وضعیت جنگ و صلح را تحمل نخواهیم کرد. بهنظرتان این مواضع به چه معناست؟ آیا به این معناست که ایران ممکن است در صورت تداوم طولانیمدت این شرایط، برای شکستن محاصره، اقدام پیشدستانه نظامی انجام دهد؟
من احتمال اقدام نظامی یکطرفه یعنی اقدامی از جانب ایران را چندان زیاد نمیدانم.
شاید معنای این اظهارات همان تحلیلی باشد که من مطرح کردم؛ اینکه آمریکا نمیتواند این شرایط را برای مدت طولانی ادامه دهد و این وضعیت فرصتی برای ماست تا بتوانیم از شرایط فعلی خارج شویم.
اما اگر بخواهیم این اظهارات را به این معنا بگیریم که احیاناً ایران قرار است حملات پیشدستانه انجام دهد، من چنین برداشتی ندارم و این احتمال را بعید میدانم. شرایط برای چنین اقدامی چندان مساعد نیست.
ضمن اینکه این وضعیت دوطرفه است؛ یعنی اگر در آن طرف محاصره وجود دارد در این طرف هم تنگه هرمز در شرایط عادی قرار ندارد.
البته من کارشناس نظامی نیستم، اما آغاز یک اقدام نظامی از جانب ایران را بسیار بعید است و بهنظر من به مصلحت هم نیست.