آسیبهای نخاعی میتوانند صدمات ماندگاری را به جا بگذارند و یافتن روشهای مؤثر برای رساندن درمانها به سلولهای آسیبدیده همچنان یک چالش به شمار میرود.
به نقل از فیز، پژوهشگران دانشکده مهندسی «FAMU-FSU» ژلی تولید کردهاند که ذرات درمانی را به سلولهای آسیبدیده نخاع میرساند و میتواند گامی به سوی ابداع روشهای درمانی جدید برای آسیبهای نخاعی باشد. این گروه پژوهشی در پروژه خود نشان دادند که چگونه میتوان از ژل حاوی وزیکولهای خارج سلولی یا EVs - نانوذرات کوچکی که به طور طبیعی توسط سلولهای حاوی زیستمولکولهای درمانی آزاد میشوند - برای هدف قرار دادن سلولهای نخاعی آسیبدیده جهت درمان استفاده کرد.
پژوهشگران ذرات EVs را درون نوعی پلیمر به نام هیدروژل جاسازی کردند که میتواند مقادیر زیادی آب را جذب کند. به دلیل میزان بالای آب، ساختار نرم و تخلخل، هیدروژلها شباهت زیادی به بافتهای زنده دارند و یک راه امیدوارکننده برای پژوهشهای حوزه زیستپزشکی هستند. «یان لی» (Yan Li) از پژوهشگران این پروژه گفت: هیدروژلی که سرشار از EVs است، مانند یک بسته حامل پیام درمانی عمل میکند و اگر سلولهای آسیبدیده آن بسته را دریافت کنند، حالشان بهتر میشود.
پژوهشگران ژل درمانی خود را روی بافت کشتشدهای که زخم نخاع را تقلید میکرد، اعمال کردند و دریافتند که به بهبود سلولهای آسیبدیده کمک میکند. در حالی که خود ذرات EVs عامل درمانی برای آسیب هستند، ژل امکان آزادسازی کنترلشده در ناحیه زخمی را برای بهبود درمان فراهم میکند.
دسترسی به آسیبهای نخاعی به دلیل وجود یک لایه محافظ طبیعی به نام «سد خونی-نخاعی» دشوار است. ذرات EVs که توسط سلولها ترشح میشوند، میتوانند از این سد عبور بگذرند و وارد ناحیه آسیبدیده شوند. سپس، این ذرات به راحتی توسط سلولهای موجود در آن ناحیه جذب میگردند.
پژوهشهای پیشین درباره هیدروژلهای حاوی EVs نشان داده بود که اگر آنها خیلی سریع از هیدروژل خارج شوند، به محل آسیبدیده نمیرسند. لی و همکارانش با مهندسی ساختار هیدروژل بهگونهای که واکنش مواد نسبت به pH و زمان آزادسازی تنظیم شود، توانستند نحوه، زمان و مقدار آزادسازی EVs را تغییر دهند و احتمال موفقیت را به طور چشمگیری بالا ببرند.
پژوهشگران دریافتند که کاهش pH هیدروژل از ۹ به هفت، ویژگیهای فیزیکی آن را تغییر میدهد. این امر موجب میشود که EVs به جای آزاد شدن به صورت یکباره، به تدریج رها شوند و بهطور پیوسته از آن خارج گردند. لی گفت: سلولها با یکدیگر ارتباط برقرار میکنند. ما میتوانیم EVs را به عنوان پیامرسانهایی برای سلولها استفاده کنیم. پیش از این، همه این ذرات سعی داشتند همزمان با هم صحبت کنند و به همین دلیل، سلولها نمیتوانستند پیام را دریافت کنند، اما اکنون به لطف هیدروژلها، آنها یکییکی با هم گفتوگو میکنند و دستگاه عصبی سرانجام میفهمد که باید وارد مرحله ترمیم و بهبودی شود.
هیدروژلها و EVs دو روش نویدبخش برای درمانهای زیستپزشکی هستند.
احتمال پسزده شدن EVs توسط سیستم ایمنی در مقایسه با سایر روشهای درمانی کمتر است و این ذرات به طور طبیعی سلولهای آسیبدیده را هدف قرار میدهند. آنها به سادگی قابل انتقال هستند و چندین لایه بیرونی دارند که ایمنی بیشتری را در طول مسیر حرکتشان در بدن فراهم میکند. با وجود این، نمیتوان آنها را به سادگی به حال خود رها کرد، زیرا هرچه مدتزمان بیشتری بهصورت آزاد باقی بمانند، ضعیفتر میشوند. رساندن مؤثر آنها به مقصد، نیازمند سامانهای است که به محافظت از این ذرات بپردازد و آنها را در زمان مناسب آزاد کند.
اینجا است که هیدروژلها وارد عمل میشوند. هیدروژلها دارای خاصیت گرانروی کشسانی هستند؛ بدین معنا که بسته به شرایط میتوانند همزمان رفتاری شبیه به مایعات و جامدات از خود نشان دهند. ویژگیهای آنها میتواند در واکنش به عواملی مانند pH و سرعت اعمال تنش تغییر کند.
پژوهشگران با تنظیم ویژگیهای هیدروژل توانستند نحوه آزادسازی EVs را بهتر کنترل کنند و اثربخشی آنها را در درمان آسیبهای نخاعی بهبود ببخشند.
این پژوهش در مجله «Advanced Healthcare Materials» به چاپ رسید.