ناسا به تازگی اعلام کرده که کاوشگر مریخی استقامت (Perseverance) و مدارگرد «مارس ادیسه» (Mars Odyssey) به دلیل مشکلات فنی، فعالیتهای علمی خود را متوقف کردهاند.
به نقل از اسپیس، استقامت با مشکل در آنتن ارتباطی خود مواجه شده و مدارگرد قدیمی ادیسه نیز با نقص در یکی از چرخهای واکنشی خود دستوپنجه نرم میکند. ناسا امیدوار است هر دو فضاپیما تا پایان ماه نوامبر فعالیتهای خود را در مریخ از سر بگیرند.
اختلال ارتباطی برای کاوشگر استقامت
کاوشگر استقامت در ماه فوریه سال ۲۰۲۱ در دهانه جیزرو (Jezero Crater) مریخ فرود آمد. ماموریت اصلی این کاوشگر، بررسی ظرفیت این منطقه برای میزبانی حیات در گذشته و جمعآوری دهها نمونه از سطح مریخ برای انتقال احتمالی به زمین در آینده است.
این کاوشگر تاکنون به این اهداف و دستاوردهای دیگری نیز رسیده است. گروه ماموریت استقامت مشخص کرده است که دهانه جیزرو میلیاردها سال پیش میزبان دریاچهای بوده که احتمالا شرایط مناسبی برای شکلگیری حیات داشته است.
این ربات با اندازهای مشابه یک خودرو، همچنین ترکیبات آلی پیچیدهای را در سنگهای مریخی شناسایی کرده که برخی از آنها ممکن است نشانههایی از حیات باشند. البته دانشمندان تاکید میکنند که بررسی کامل این فرضیه احتمالا به انتقال نمونههای جمعآوری شده استقامت به زمین و انجام آزمایشهای دقیقتر نیاز دارد.
علاوه بر این، استقامت به تازگی رکورد جدیدی در مسافت پیموده شده توسط یک وسیله نقلیه در خارج از زمین به ثبت رسانده و از رکورد پیشین کاوشگر کوچکتر ناسا عبور کرده است.
استقامت این رکورد را در روز ۱۱ اکتبر شکست، اما تنها ۱۹ روز بعد، تیم ماموریت متوجه بروز مشکلی در این کاوشگر شد. رادیوی اصلی UHF این کاوشگر که برای ارسال اطلاعات به زمین از طریق ماهوارههای مخابراتی مستقر در مدار مریخ استفاده میشود، دیگر سیگنالهای معمول موسوم به «ضربان قلب» (Heartbeat) را به رایانه اصلی ارسال نمیکرد.
استقامت این مشکل را به صورت خودکار شناسایی کرد و مطابق برنامهریزی قبلی واکنش نشان داد. این ربات ۶ چرخ به رادیوی پشتیبان UHF خود سوئیچ کرد و وارد حالت محافظتی موسوم به «حالت ایمن» (Safe Mode) شد؛ وضعیتی که در آن تمام سامانههای غیرضروری خاموش میشوند. تیم کاوشگر موفق شد استقامت را از حالت ایمن خارج کند، اما کمی بعد متوجه مشکل دیگری شد: رادیوی پشتیبان UHF تنها با حدود نیمی از توان خروجی مورد انتظار خود سیگنال ارسال میکرد.
در پی این اتفاق، گروه ماموریت استفاده از رادیوی پشتیبان را نیز متوقف کرده است. در حال حاضر، کاوشگر از طریق آنتن پرقدرت خود و به صورت مستقیم، بدون کمک مدارگردهای مخابراتی مریخ، با زمین ارتباط برقرار میکند و سیگنالهای خود را به آنتنهای شبکه فضای دوردست ناسا (Deep Space Network) میفرستد.
این اختلال ممکن است برای علاقهمندان پرشمار استقامت ناامیدکننده باشد؛ افرادی که احتمالا متوجه شدهاند از هفتم نوامبر تاکنون تصویر خام جدیدی در وبسایت این ماموریت منتشر نشده است. با این حال، به گفته ناسا، جای نگرانی وجود ندارد.
از کار افتادن یکی دیگر از چرخهای واکنشی مدارگرد ادیسه مریخ
مشکل مدارگرد ادیسه مریخ ممکن است جدیتر باشد. این فضاپیما که در اکتبر ۲۰۰۱ به مریخ رسید، به تازگی یکی از چرخهای واکنشی خود را از دست داده است.
مدارگرد ادیسه چهار چرخ واکنشی دارد که به فضاپیما کمک میکنند جهتگیری و وضعیت خود را در فضا حفظ کند. برای انجام این وظیفه، دستکم سه چرخ از چهار چرخ باید فعال باشند. این مدارگرد پیشتر نیز در سال ۲۰۱۳ یکی از چرخهای واکنشی خود را از دست داده بود.
مشکل جدید در چهارم نوامبر بروز کرد؛ زمانی که ادیسه وارد حالت ایمن شد. این مدارگرد تا ششم نوامبر در این وضعیت محافظتی باقی ماند و در این مدت، اعضای گروه ماموریت به بررسی و رفع مشکل پرداختند.
گروه ماموریت در این مدت به پیشرفتهایی دست یافت و حتی در مقطعی توانست چرخ معیوب را با ارسال فرمان به حرکت درآورد.
گرچه ادیسه حدود دو هفته است که از حالت ایمن خارج شده، اما هنوز فعالیتهای علمی و عملیات انتقال داده خود را از سر نگرفته است. این مدارگرد سالها است به فضاپیماهای مستقر در سطح مریخ کمک میکند تا اطلاعات خود را به زمین ارسال کنند.
اگر چرخ واکنشی معیوب قابل بازیابی نباشد، احتمالا عمر عملیاتی مدارگرد ادیسه به پایان خود نزدیک خواهد شد. در چنین شرایطی، گروه ماموریت ناچار است جهتگیری فضاپیما را تنها با استفاده از پیشرانههای آن کنترل کند.
با این حال، به گفته ناسا، سوخت هیدرازین باقی مانده در این مدارگرد تنها برای یک یا دو ماه استفاده از این روش کافی است.
البته ماموریت ادیسه، صرف نظر از سرنوشت چرخ واکنشی آن، دستاوردهای چشمگیری داشته است. این مدارگرد طولانیتر از هر فضاپیمای دیگری در مریخ فعالیت کرده و نقش مهمی در پیشرفت دانش بشر درباره سیاره سرخ داشته است.