هواشناسان در حال حاضر شاهد ورود زودهنگام و بیسابقه گردباد قطبی هستند. گردباد قطبی سامانهای متشکل از بادهای شدید و در مقیاس بزرگ است که بهطور معمول هوای بسیار سرد را در منطقه قطب شمال محصور نگه میدارد.
تغییرات در شدت و شکل گردباد قطبی میتواند بر الگوهای آبوهوایی در لایههای پایینتر جو تاثیر بگذارد و احتمالا موجب ورود هوای سردتر به بخشهایی از اروپا و آمریکای شمالی شود.
با این حال، امسال ورود گردباد قطبی در لایه استراتوسفر، همزمان با وقوع پدیده «ال نینیو» رخ داده است؛ پدیدهای اقلیمی که میتواند موجب افزایش دمای جهانی و اختلال در الگوهای بارندگی شود.
تلاقی این دو رویداد، خطر بروز یک دوره سرمای طولانیمدت را افزایش میدهد و چنین وضعیتی میتواند تقاضا برای گرمایش را بالا ببرد و کشورهای اروپایی را ناچار سازد تا از ذخایر گازی خود — که هماکنون نیز در سطح پایینی قرار دارند — با سرعت بیشتری برداشت کنند. این امر موجب میشود اروپا در زمانی که عرضه گاز از خاورمیانه دچار اختلال شده است، وابستگی بیشتری به واردات گاز طبیعی مایع (الانجی) پیدا کند.
شتاب زودهنگام در برداشت گاز از ذخایر اروپا
گفتنی است که سطح ذخایر گاز طبیعی اروپا در آغاز فصل زمستان، در پایینترین حد خود طی بیش از یک دهه گذشته قرار داشت.
اروپا در کمتر از یک ماه، ۱۱ درصد از حجم گاز طبیعی را که در طول تابستان به مخازن ذخیرهسازی تزریق کرده بود، برداشت کرده است. طبق دادههای نهاد «زیرساختهای گاز اروپا» (Gas Infrastructure Europe)، در بخشی از فصل گرمایش که رسما از اواخر اکتبر آغاز شده، میزان برداشت خالص کشورهای اروپایی به حدود ۱۱ درصد از ۵۱.۲ میلیارد متر مکعب گازی رسیده است که تابستان امسال در تاسیسات ذخیرهسازی تزریق کرده بودند.
اتحادیه اروپا هدفی تعدیلشده برای پر کردن تاسیسات ذخیرهسازی تا سطح ۹۰ درصد (در بازه زمانی اول اکتبر تا اول دسامبر) تعیین کرده است. البته در صورت بروز دشواری در تکمیل ظرفیت، امکان انحراف ۱۰ درصدی از این هدف در نظر گرفته شده است.
تابستان امسال یکی از دورههای دشوار برای تزریق گاز بود، زیرا پس از توقف تقریبا تمامی محمولههای ارسالی از قطر به دلیل تجاوز نظامی آمریکا به ایران، اپراتورهای اروپایی ناچار شدند مبالغ هنگفتی برای تامین الانجی بپردازند و برای خرید محمولههای نقدی با آسیا رقابت کنند.
پیش از آغاز فصل گرمایش، اروپا تنها توانست حدود ۷۶ درصد از ظرفیت مخازن ذخیرهسازی گاز خود را پر کند.
دادههای «زیرساختهای گاز اروپا» نشان میدهد که برداشت خالص گاز از اواسط اکتبر آغاز شد و با شتاب گرفتن در اوایل نوامبر ادامه یافت، هرچند در دو هفته اخیر از سرعت آن کاسته شده است.
با این حال، پیشبینی میشود که با سرد شدن هوا در هفته آینده، روند برداشت گاز دوباره شتاب بگیرد.
آژانس بینالمللی انرژی اوایل ماه جاری هشدار داد که پایین بودن سطح ذخایر در اروپا و محدودیت ظرفیتهای ذخیرهسازی در چندین کشور واردکننده الانجی در آسیا و آمریکای جنوبی، میتواند رقابت برای خرید محمولههای گاز را تشدید کرده و در دورههای اوج تقاضا، موجب افزایش قیمتها شود.
بر اساس گزارش شبکه سیانبیسی، در هفتههای اخیر، قیمت گاز در اروپا به سطوحی رسیده که از زمان بحران انرژی سال ۲۰۲۲ بیسابقه بوده است؛ بهطوری که در اواخر اکتبر به ۱۰۳.۹ یورو (۱۱۳.۹۹ دلار) به ازای هر مگاواتساعت رسید. قیمت قراردادهای آتی گاز در بازار مرجع اروپا (تیتیاف هلند) برای تحویل در دسامبر، عصر جمعه در حدود ۸۷.۲۸ یورو بود.