آيا روسيه در شرايط بحراني هم از ايران دفاع خواهد كرد؟

به گزارش آفتاب نیوز،  تصميم قطعي حمايت روسيه از ايران در اين شرايط سؤالات فراواني را ايجاد كرده است، زيرا موضع گيريهاي مشترك روسيه با اروپا در قبال از سرگيري فرآوري اورانيوم در كمتر از يك ماه پيش از جمله عواملي است كه مسئولان تيم جديد هسته اي را با ابهام در موضع گيري روسيه عليه ايران در شوراي حكام و سپس شوراي امنيت سازمان ملل مواجه ساخته است و اين سؤال را مطرح كرده است كه آيا روسيه در اتخاذ مواضع خود جدي است؟ آيا روسيه به عنوان شريك اقتصادي و هسته اي ايران كه در شرايط عادي با عقد قرارداد با ايران همكاري هسته اي دارد ممكن است در شرايط بحراني و دقيقاً هنگامي كه نياز به روسيه احساس مي شود با غرب همراه شود و موضع گيريهايش تحت فشار در مخالفت با ايران اتخاذ شود.

آفتاب موضع گيريهاي متناقض و مبهم روسيه را با يكي از اساتيد دانشگاه و كارشناس مركز بررسيهاي استراتژيك رياست جمهوري در ميان گذاشت و وي در پاسخ به خبرنگار آفتاب گفت: مواضع روسيه در قبال موضوع هسته اي ايران را نمي توان از نوسانات سياست خارجي اين كشور طي دو دهه گذشته جدا كرد. وي گفت: رويكرد روسيه در قبال ايران با مواضع آمريكا و اروپا بسيار ناهماهنگ است. روسيه تنها قدرت بزرگي است كه خود را دوست ايران مي داند و از منابع ايران حمايت مي كند. وي در ادامه سخنانش گفت: اساساً براي روسيه همكاري هسته اي با ايران از دو نظر اهميت دارد كه عبارتند از: منابع اقتصادي و ملاحظات ژئوپلتيك. منابع اقتصادي روسيه شامل كسب منابع مالي لازم براي حمايت از صنايع نيروگاههاي هسته اي است كه از معدود صنايع پيشرفته باقي مانده پس از سقوط شوروي است. علاوه بر اين براي وزارت انرژي اتمي روسيه كسب پول جهت عملي كردن برنامه تضمين امنيت سلاحهاي هسته اي و ذخيره مواد هسته اي، اهميتي حياتي دارد. كمك آمريكا به برنامه تأمين امنيت هسته اي روسيه مفيد است، امّا كافي نيست. وي در ادامه مي افزايد: از نظر ژئوپلتيكي نيز مسكو ايران را پايگاه خوبي براي گسترش نفوذ خود در خاورميانه مي داند و روابط خوب ايران و روسيه عامل مهمّي در تقويت موقعيت روسيه در منطقه آسياي مركزي است. ايران نيز طي منازعات چچن و تاجيكستان ثابت كرد شريك مسئوليت پذيري در قبال روسيه است. با وجود اينها مسكو نگران دستيابي احتمالي ايران به سلاحهاي هسته اي است، زيرا در اين حالت اين روسيه و نه آمريكا است كه در تيررس موشكهاي ايران قرار خواهد گرفت. اين كارشناس در ادامه سخنانش به خبرنگار آفتاب گفت: علاوه بر اين يك ايران هسته اي احتمالاً سياستهاي راديكالي را در قبال روسيه در پيش خواهد گرفت. وي افزود: روسيه در قبال مسائل هسته اي ايران يك رويكرد چند جانبه و گاه پيچيده را در پيش گرفته است كه اين مسئله بازتاب اوضاع داخلي و نيروهاي مؤثر بر سياست خارجي اين كشور از يك سو و موقعيت در حال تغيير بين المللي آن از سوي ديگر است. نوسان در اين رويكرد را مي توان معلول تغييرات ايجاد شده در محيط داخلي و نيز خارجي سياست خارجي روسيه دانست. وي افزود: از اوايل سال 1990 تاكنون روسيه در روابط خود با غرب و مخصوصاً آمريكا دوره هاي مختلفي را پشت سر گذاشته و بر همين اساس رويكرد آن نسبت به همكاريهاي هسته اي با ايران نيز دچار نوسان بوده است. بنابراين ملاحظه مي كنيم كه سياست خارجي روسيه، همواره با ابهام و سردرگمي روبرو بوده است. چنانچه تلاش براي پيوستن به غرب، گسترش روابط با دولتهاي شرقي (چين، هند و كره شمالي) و حفظ پيوندهاي سنتي و تقويت آن پيوندها با متحدين پيشين (سوريه، عراق، ليبي و يوگسلاوي) مقامات روسيه را با انتخابهاي دشواري مواجه كرده است و بيشتر اين مشكلات از اين واقعيت سرچشمه مي گيرد كه آماج اصلي فشارهاي سياسي- اقتصادي و اقدامات آمريكا، مناطق و كشورهايي تحت عنوان شّر و سركش بوده اند كه در شمار مناطق استراتژيك، حوزه هاي منافع سنتي و متحدان و دوستان روسيه قرار داشته يا دارند و مسكو براي حفظ آن مناطق و حمايت از آن متحدان يا حفظ روابط با غرب و به ويژه ايالات متحده، با محدوديتها و مشكلات زيادي روبه رو شده است.

اين كارشناس آگاه به مسائل هسته اي در پايان سخنانش گفت: به طور كلي مولفه هاي اصلي رويكرد روسيه به ايران در حالت كلي و موضوع هسته اي در حالت خاص را مي توان به صورت زير مورد توجه قرار داد:
1- براي روسيه ايرانِ مخالفِ غرب، وسيله خوبي براي امتياز گرفتن از غرب و مخصوصاً آمريكا از يكسو و جلوگيري از نفوذ كامل اين كشور در خاورميانه از سوي ديگر است. هر اقدامي كه تقويت كننده اين فرآيند باشد، از جمله افزايش توان هسته اي ايران، به نفع روسيه به زيان غرب است.
2- روسيه با انتقال فناوري هسته اي به ايران، به نوعي تبديل به بازيگر انحصاري در صحنه هسته اي ايران مي شود. در اين حالت روسيه مي تواند به وسيله در اختيار گذاشتن اطلاعات در مورد توان هسته اي ايران، خود را به غرب نزديك تر كرده و امتيازات بيشتري از آنها بگيرد. تصادفي نيست الكساندر روميانتسف وزير انرژي اتمي روسيه ادعا مي كند شايد ما مجبور شويم اقدامات خود را با ساير قدرتهاي هسته اي مايل به حضور در ايران هماهنگ كنيم.
3- تداوم همكاريهاي هسته اي با ايران و تداوم آن از طريق به تأخير انداختن راه اندازي نيروگاه بوشهر از سه منظر ايران را تحت فشار قرار مي دهد؛ الف) در موضوع تقسيم درياي خزر ايران با روسيه مخالفت جدّي نكند، ب) از حمايت ايران از مسلمانان روسيه جلوگيري كند و ج) از نزديكي بيش از حدّ ايران به غرب و آمريكا جلوگيري كند.
4- تداوم همكاريهاي هسته اي با ايران يكي از مهمّ ترين شيوه هاي جلوگيري از تعطيلي صنعت هسته اي به يادگار مانده از شوروي سابق است كه هنوز هم ابزار چاني زني مهمّي در روابط با غرب مي باشد. افكار عمومي روسيه نيز طرفدار اين موضوع هستند و آن را نمادي از قدرت روسيه مي دانند. همين طور اليگارشي روسيه، آمريكا را در زمينه صنعت هسته اي متهم به رقابت ناعادلانه مي كنند و لذا تمايلي به قطع كامل همكاريهاي هسته اي با ايران ندارند.

بدين سان مي توان گفت كه موضوع همكاريهاي هسته اي ايران و روسيه در محل تقاطع افكار عمومي حامي پرستيژ روسيه از يكسو، اليگارش حامي ادامه ي فعاليتهاي هسته اي روسيه و تصميم سازان خواهان افزايش قدرت ملي از سوي ديگر قرار دارد و نوع همكاري با ايران در اصل برآيندي از اين سه مولفه است كه گاهي با يكديگر در تعارض قرار مي گيرند.

اين كارشناس افزود سؤالي كه در اين روزها مي تواند مطرح شود آن است كه آيا روسيه تحت فشار اروپا و آمريكا به همكاريهاي هسته اي خود با ايران ادامه خواهد داد و از شريك هسته اي خود در شرايط حساس و بحراني دفاع خواهد كرد و يا اينكه فشار آمريكا و اروپا در شرايط بحراني از ايران صرفاً به عنوان ابزاري براي چانه زني و كسب امتياز استفاده خواهد كرد