آسيا دردسر در همسايگى
۱۱:۰۰
۱۳۸۴/۰۶/۲۶
به گزارش آفتاب نیوز، 
براى برخى از دانشجويان سياست بين الملل، اين امرى بديهى است كه خيزش چين در اوايل قرن بيست و يكم را همانند پيدايش آلمان به عنوان يك قدرت جهانى در اواخر قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم بدانند. در مورد چين، رشد اقتصادى نه تنها ذخاير ارزى را بسيار زياد كرده و تقاضاى روزافزون از سوى مصرف كننده داخل كشور را در پى داشته است، بلكه همچنين اشتهاى نامحدود و روزافزونى براى مواد خام و بازار صادرات توليد كرده است. چين نظير قدرت هاى امپرياليستى كه در بيش از يك قرن پيش در همين شرايط به سر مى بردند، علاوه بر نفوذ تجارى خود در كشورهاى دور نظير استراليا، سودان و برزيل قابليتهاى نظامى خود را نيز گسترش مى دهد. وزارت دفاع ايالات متحده چندى پيش گزارشى منتشر كرد كه در مورد رشد فزاينده خطر بالقوه چين در آسياى شرقى هشدار مى داد.
دستيابى طولانى مدت
مانور نظامى مشترك چين و روسيه كه در هجدهم ماه اوت آغاز شد، گواهى بر ادعاى توسعه نظامى اين كشور بود. اين مانور كه در بيست و پنجم اوت به پايان رسيد، مأموريت صلح ۲۰۰۵ نام داشت و نمايشى بود از مداخله در يك كشور فرضى ثالث كه در معرض خطر آشوبهاى گسترده داخلى قرار گرفته بود. در اين مانور ۱۰۰۰۰ سرباز شركت داشتند كه بيشتر آنها چينى بودند و نيز ۱۴۰ ناو دريايى و زيردريايى، بك فايرهاى تى يو- ۲۲ ام روسى، بمب افكن هاى دوربرد و بمب افكن هاى بين قاره اى «بى ير» در آن به كار گرفته شده بود.
گرچه مقامات رسمى روسيه تلاش زيادى كردند تا ثابت كنند كه اين مانورها چيزى بيش از تلاش صلح آميز نبوده اند و هيچ كشور ثالث بخصوصى را در نظر نداشته اند، اما بسيارى از ناظران عقيده ديگرى دارند. به عنوان مثال، بنگاه سخن پراكنى بين المللى ان اپ كى ژاپن بيست و چهارم ماه اوت از پكن گزارش داد كه مانور مذكور چينى ها را قادر خواهد ساخت تا «آخرين روشهاى روسى را» كه مى تواند براى جلوگيرى از مداخله احتمالى ايالات متحده در تسويه حساب هاى چين با تايوان به كار گرفته شود، فرا گيرند. بيشترين تفسيرهاى غربى در مورد اين مانورها نيز به اين موضوع پرداخته اند كه هدف عبارت بوده است از اين كه واشنگتن متوجه شود كه مسكو و پكن برترى درازمدت نظامى آمريكا را در خاور دور نخواهند پذيرفت.
بايد ديد كه روسيه چگونه ثابت خواهد كرد كه خواهان كمك به پكن به عنوان كشورى با جسارت روزافزون است. از طرفى نيز پكن در رأس بازار فروش خارجى سلاحهاى مسكو قرار دارد. حضور گسترده «بك فاير» ها و «بى ير» ها در مانور مأموريت صلح را مى توان نمايشى از ارائه كالاهاى بسيار پيشرفته دانست، حتى پيشرفته تر از سلاحهايى كه براى دخالت در يك كشور ثالث در جهت كمك به سركوب اغتشاشات داخلى ضرورى باشد.
از اين گذشته، مسكو و پكن هر دو در سازمان همكارى شانگهاى (اس سى او) عضو هستند و همراه با چهار دولت آسياى مركزى ديگر با يكديگر همكارى دارند. اس سى او يكى از چندين گروه منطقه اى است كه به ابتكار چين و بدون حضور ايالات متحده تشكيل شده است. چندى پيش اس سى او از واشنگتن خواست كه سربازانش را از ازبكستان خارج كند. پكن مايل است در تعريف اس سى او عبارت «همكارى استراتژيك» را كه به معنى همكاريهاى درازمدت است، به كار گيرد. از اين سازمان اما گاهى به عنوان محفلى از ديكتاتورهايى كه در عمل از اهميت چندانى برخوردار نيستند، ياد مى شود. يكى از ناظران در مورد آن، از اين عبارت پرنس كلمن اتريشى استفاده مى كند كه در پايان جنگ هاى ناپلئون، «اتحاد مقدس اتريش، پروس و روسيه» را «هياهو براى هيچ» ناميده بود.
از آن گذشته، روسيه بايد در بعضى مراحل، در سياست هاى خود نسبت به چين بازنگرى كند. در طول جنگ سرد، ريچارد نيكسون رئيس جمهورى سابق و زبيگنيو برژينسكى معاون امنيت ملى ايالات متحده، بارها اظهار نظر كردند كه وجود تنش ميان دو كشور بزرگ و متفاوت از نظر فرهنگى با مرزهاى مشترك طولانى مانند چين و روسيه، امرى حتمى است، رنگ و لعاب متفاوت رژيمهاى ويژه آنان را در نظر نمى گيريم. دور از ذهن نيست كه تصور كنيم برخى چهره هاى سياسى يا نظامى در مسكو، فروش سلاحهاى پيچيده را به كشور پرتحركى كه مى تواند دوباره به يك رقيب تبديل شود، زير سؤال ببرند. احتياج نيست كه بيش از حد معمول در خبرگزاريهاى روسيه دقيق شويم تا صداهايى را بشنويم كه در مورد يك خطر احتمالى درازمدت اخطار مى دهند، خطرى كه كنترل روسيه روى سيبرى را تهديد مى كند، آن هم از سوى كشورى در آن سوى مرزها با ۱/۳ ميليارد جمعيت.
اجتماع جديد دوستان
چين همچنين توجه خود را به تشكيل گروههاى منطقه اى ديگر علاوه بر اس سى او، به عنوان راهى براى گسترش نفوذ خود معطوف كرده است. پكن از تشكيل اجلاس آسياى شرقى كه قرار است در كوالالامپور مالزى در دسامبر ۲۰۰۵ تشكيل شود، بسيار حمايت مى كند. دعوت شدگان عبارتند از ده عضو از «جامعه ملتهاى آسياى جنوب شرقى» (آ سه آن)، چين، ژاپن، كره جنوبى و هندوستان - ايالات متحده حضور ندارد. هدف از اين نشست بحث در مورد تشكيل جامعه آسياى شرقى (EAC) است. در نشريه ماه اوت «مرور اقتصادى شرق دور» مقاله اى منتشر شد كه اشاره مى كرد كه در واشنگتن بسيارى احساس مى كنند EAC «در واقع عبارت است از تلاش به رهبرى چين براى بيان اين نكته كه ديگر آسيا مايل نيست ايالات متحده صاحب اختيار منطقه باشد.»
نخست وزير چين ون جيابائو، پيش از اين گفته بود كه پكن ايجاد يك منطقه آزاد تجارى را اصلى ترين وظيفه EAC به شمار مى آورد. اين كشور همچنين پيشنهاد كرده است كه هسته مشاوران آن، يك طرح كلى براى انسجام امنيتى آن ارائه دهد. به كوتاه سخن، معلوم مى شود كه چين مايل است EAC وضع مالى خوبى داشته باشد و از پكن خط بگيرد.
اين آرزوى خامى است. در عين حال كه كشورهاى منطقه به طور كلى از انجام معامله با اقتصاد روبه رشد چين خشنود هستند، اما نفوذ فزاينده استراتژيكى آن را غنيمت نمى شمارند. اين موضوع بويژه در مورد رقباى قديمى چين نظير ژاپن و ويتنام صادق است، اما همچنين در مورد دولتهاى ديگرى كه بسادگى مايل نيستند شاهد ظهور هيچ ابرقدرتى در نزديكى خود باشند نيز صدق مى كند.
به علاوه، همانگونه كه برخى مقايسه ها با اتحاديه اروپا نشان مى دهد، ايجاد هر نوع گروه يكدست و متنفذ در منطقه خاور دور كار ساده اى نيست. اول از همه اين كه آسياى شرقى، بر خلاف كشورهاى پايه گذار اتحاديه اروپا و در مقايسه با دنياى يونان و رم در زمان امپراتورى مقدس رم، سنت هاى مذهبى، فرهنگى و سياسى مشترك ندارند.
دوم آنكه هنرى كيسينجر وزير سابق امور خارجه ايالات متحده، يك بار نوشت كه اگر دنياى اروپاى امروز و آن سوى اقيانوس اطلس پديده هاى مدرن و در پيوند با شبكه هاى با قدرت دولتى هستند، شرق دور بيشتر شبيه اروپاى يك قرن پيش است كه دولت هاى گستاخ در رقابت قدرت و نفوذ خود با يكديگر در يك تعادل شكننده به سر مى بردند. به عنوان مثال، ژاپن و هندوستان بوضوح خود را رقباى كشور در حال صعود چين مى دانند و نه تابع آن.
سوم اين كه يكى از دلايل اين كه آسه آن نزديك به چهار دهه اعضاى خود را گسترش داده است، آن است كه در جست و جوى كمترين ويژگى مشترك در بين اعضاى خود بوده است و از ايجاد جو مجادله و بحث و نيز طرح هاى بزرگ اجتناب مى كند. در اصل كاركرد آن بيشتر از طريق نشستها و جلسات است تا از طريق نهادها و مقررات سخت نظير اتحاديه اروپا. مشكل بتوان سازمان جديدى را پيش بينى كرد كه نه تنها شامل ده عضو آ سه آن با تمايلات متفاوت سياسى باشد، بلكه دولت هاى مهم نظير چين، ژاپن، هندوستان و كره جنوبى را در بر گيرد كه در آينده قابل پيش بينى توسعه پيدا مى كنند و حتى تبديل به نسخه آسيايى جامعه اروپاى سالهاى ۱۹۸۰ مى شوند.
براى برخى از دانشجويان سياست بين الملل، اين امرى بديهى است كه خيزش چين در اوايل قرن بيست و يكم را همانند پيدايش آلمان به عنوان يك قدرت جهانى در اواخر قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم بدانند. در مورد چين، رشد اقتصادى نه تنها ذخاير ارزى را بسيار زياد كرده و تقاضاى روزافزون از سوى مصرف كننده داخل كشور را در پى داشته است، بلكه همچنين اشتهاى نامحدود و روزافزونى براى مواد خام و بازار صادرات توليد كرده است. چين نظير قدرت هاى امپرياليستى كه در بيش از يك قرن پيش در همين شرايط به سر مى بردند، علاوه بر نفوذ تجارى خود در كشورهاى دور نظير استراليا، سودان و برزيل قابليتهاى نظامى خود را نيز گسترش مى دهد. وزارت دفاع ايالات متحده چندى پيش گزارشى منتشر كرد كه در مورد رشد فزاينده خطر بالقوه چين در آسياى شرقى هشدار مى داد. دستيابى طولانى مدت
مانور نظامى مشترك چين و روسيه كه در هجدهم ماه اوت آغاز شد، گواهى بر ادعاى توسعه نظامى اين كشور بود. اين مانور كه در بيست و پنجم اوت به پايان رسيد، مأموريت صلح ۲۰۰۵ نام داشت و نمايشى بود از مداخله در يك كشور فرضى ثالث كه در معرض خطر آشوبهاى گسترده داخلى قرار گرفته بود. در اين مانور ۱۰۰۰۰ سرباز شركت داشتند كه بيشتر آنها چينى بودند و نيز ۱۴۰ ناو دريايى و زيردريايى، بك فايرهاى تى يو- ۲۲ ام روسى، بمب افكن هاى دوربرد و بمب افكن هاى بين قاره اى «بى ير» در آن به كار گرفته شده بود.
گرچه مقامات رسمى روسيه تلاش زيادى كردند تا ثابت كنند كه اين مانورها چيزى بيش از تلاش صلح آميز نبوده اند و هيچ كشور ثالث بخصوصى را در نظر نداشته اند، اما بسيارى از ناظران عقيده ديگرى دارند. به عنوان مثال، بنگاه سخن پراكنى بين المللى ان اپ كى ژاپن بيست و چهارم ماه اوت از پكن گزارش داد كه مانور مذكور چينى ها را قادر خواهد ساخت تا «آخرين روشهاى روسى را» كه مى تواند براى جلوگيرى از مداخله احتمالى ايالات متحده در تسويه حساب هاى چين با تايوان به كار گرفته شود، فرا گيرند. بيشترين تفسيرهاى غربى در مورد اين مانورها نيز به اين موضوع پرداخته اند كه هدف عبارت بوده است از اين كه واشنگتن متوجه شود كه مسكو و پكن برترى درازمدت نظامى آمريكا را در خاور دور نخواهند پذيرفت.
بايد ديد كه روسيه چگونه ثابت خواهد كرد كه خواهان كمك به پكن به عنوان كشورى با جسارت روزافزون است. از طرفى نيز پكن در رأس بازار فروش خارجى سلاحهاى مسكو قرار دارد. حضور گسترده «بك فاير» ها و «بى ير» ها در مانور مأموريت صلح را مى توان نمايشى از ارائه كالاهاى بسيار پيشرفته دانست، حتى پيشرفته تر از سلاحهايى كه براى دخالت در يك كشور ثالث در جهت كمك به سركوب اغتشاشات داخلى ضرورى باشد.
از اين گذشته، مسكو و پكن هر دو در سازمان همكارى شانگهاى (اس سى او) عضو هستند و همراه با چهار دولت آسياى مركزى ديگر با يكديگر همكارى دارند. اس سى او يكى از چندين گروه منطقه اى است كه به ابتكار چين و بدون حضور ايالات متحده تشكيل شده است. چندى پيش اس سى او از واشنگتن خواست كه سربازانش را از ازبكستان خارج كند. پكن مايل است در تعريف اس سى او عبارت «همكارى استراتژيك» را كه به معنى همكاريهاى درازمدت است، به كار گيرد. از اين سازمان اما گاهى به عنوان محفلى از ديكتاتورهايى كه در عمل از اهميت چندانى برخوردار نيستند، ياد مى شود. يكى از ناظران در مورد آن، از اين عبارت پرنس كلمن اتريشى استفاده مى كند كه در پايان جنگ هاى ناپلئون، «اتحاد مقدس اتريش، پروس و روسيه» را «هياهو براى هيچ» ناميده بود.
از آن گذشته، روسيه بايد در بعضى مراحل، در سياست هاى خود نسبت به چين بازنگرى كند. در طول جنگ سرد، ريچارد نيكسون رئيس جمهورى سابق و زبيگنيو برژينسكى معاون امنيت ملى ايالات متحده، بارها اظهار نظر كردند كه وجود تنش ميان دو كشور بزرگ و متفاوت از نظر فرهنگى با مرزهاى مشترك طولانى مانند چين و روسيه، امرى حتمى است، رنگ و لعاب متفاوت رژيمهاى ويژه آنان را در نظر نمى گيريم. دور از ذهن نيست كه تصور كنيم برخى چهره هاى سياسى يا نظامى در مسكو، فروش سلاحهاى پيچيده را به كشور پرتحركى كه مى تواند دوباره به يك رقيب تبديل شود، زير سؤال ببرند. احتياج نيست كه بيش از حد معمول در خبرگزاريهاى روسيه دقيق شويم تا صداهايى را بشنويم كه در مورد يك خطر احتمالى درازمدت اخطار مى دهند، خطرى كه كنترل روسيه روى سيبرى را تهديد مى كند، آن هم از سوى كشورى در آن سوى مرزها با ۱/۳ ميليارد جمعيت.
اجتماع جديد دوستان
چين همچنين توجه خود را به تشكيل گروههاى منطقه اى ديگر علاوه بر اس سى او، به عنوان راهى براى گسترش نفوذ خود معطوف كرده است. پكن از تشكيل اجلاس آسياى شرقى كه قرار است در كوالالامپور مالزى در دسامبر ۲۰۰۵ تشكيل شود، بسيار حمايت مى كند. دعوت شدگان عبارتند از ده عضو از «جامعه ملتهاى آسياى جنوب شرقى» (آ سه آن)، چين، ژاپن، كره جنوبى و هندوستان - ايالات متحده حضور ندارد. هدف از اين نشست بحث در مورد تشكيل جامعه آسياى شرقى (EAC) است. در نشريه ماه اوت «مرور اقتصادى شرق دور» مقاله اى منتشر شد كه اشاره مى كرد كه در واشنگتن بسيارى احساس مى كنند EAC «در واقع عبارت است از تلاش به رهبرى چين براى بيان اين نكته كه ديگر آسيا مايل نيست ايالات متحده صاحب اختيار منطقه باشد.»
نخست وزير چين ون جيابائو، پيش از اين گفته بود كه پكن ايجاد يك منطقه آزاد تجارى را اصلى ترين وظيفه EAC به شمار مى آورد. اين كشور همچنين پيشنهاد كرده است كه هسته مشاوران آن، يك طرح كلى براى انسجام امنيتى آن ارائه دهد. به كوتاه سخن، معلوم مى شود كه چين مايل است EAC وضع مالى خوبى داشته باشد و از پكن خط بگيرد.
اين آرزوى خامى است. در عين حال كه كشورهاى منطقه به طور كلى از انجام معامله با اقتصاد روبه رشد چين خشنود هستند، اما نفوذ فزاينده استراتژيكى آن را غنيمت نمى شمارند. اين موضوع بويژه در مورد رقباى قديمى چين نظير ژاپن و ويتنام صادق است، اما همچنين در مورد دولتهاى ديگرى كه بسادگى مايل نيستند شاهد ظهور هيچ ابرقدرتى در نزديكى خود باشند نيز صدق مى كند.
به علاوه، همانگونه كه برخى مقايسه ها با اتحاديه اروپا نشان مى دهد، ايجاد هر نوع گروه يكدست و متنفذ در منطقه خاور دور كار ساده اى نيست. اول از همه اين كه آسياى شرقى، بر خلاف كشورهاى پايه گذار اتحاديه اروپا و در مقايسه با دنياى يونان و رم در زمان امپراتورى مقدس رم، سنت هاى مذهبى، فرهنگى و سياسى مشترك ندارند.
دوم آنكه هنرى كيسينجر وزير سابق امور خارجه ايالات متحده، يك بار نوشت كه اگر دنياى اروپاى امروز و آن سوى اقيانوس اطلس پديده هاى مدرن و در پيوند با شبكه هاى با قدرت دولتى هستند، شرق دور بيشتر شبيه اروپاى يك قرن پيش است كه دولت هاى گستاخ در رقابت قدرت و نفوذ خود با يكديگر در يك تعادل شكننده به سر مى بردند. به عنوان مثال، ژاپن و هندوستان بوضوح خود را رقباى كشور در حال صعود چين مى دانند و نه تابع آن.
سوم اين كه يكى از دلايل اين كه آسه آن نزديك به چهار دهه اعضاى خود را گسترش داده است، آن است كه در جست و جوى كمترين ويژگى مشترك در بين اعضاى خود بوده است و از ايجاد جو مجادله و بحث و نيز طرح هاى بزرگ اجتناب مى كند. در اصل كاركرد آن بيشتر از طريق نشستها و جلسات است تا از طريق نهادها و مقررات سخت نظير اتحاديه اروپا. مشكل بتوان سازمان جديدى را پيش بينى كرد كه نه تنها شامل ده عضو آ سه آن با تمايلات متفاوت سياسى باشد، بلكه دولت هاى مهم نظير چين، ژاپن، هندوستان و كره جنوبى را در بر گيرد كه در آينده قابل پيش بينى توسعه پيدا مى كنند و حتى تبديل به نسخه آسيايى جامعه اروپاى سالهاى ۱۹۸۰ مى شوند.
برچسبها:
آسیا چین ارسال پیام
لینک های مفید