علتهایی فراتر از تاکتیک

آفتاب‌‌نیوز : آفتاب: یکی از موضوعات مورد توجه نشریات و رسانه‌ها مقوله ورزش است که حجم زیادی از اخبار روزانه را به خود اختصاص می دهد.که در میان این مطالب می‌توان مصاحبه با ورزشکاران، بحث های کارشناسی، پیش‌بینی نتایج مسابقات، گزارشها و مسایل حاشیه‌ای را دید؛ اما آنچه در این میان جایگاهی ندارد، مسائل کاربردی و راه‌گشای ورزش در اجتماع است. 

سالهاست به روان‌شناسی یا جامعه‌شناسی ورزش به عنوان عاملی مؤثر در پیش‌برد پیروزیهای تیمی توجه شده، ولی متاسفانه در این ارتباط مطلبی سامان‌یافته و روشن تهیه نشده است که به طور صریح مزایای این رشته علمی جدید را معرفی کند. 

حتی در رشته‌های دانشگاهی تربیت بدنی و یا علوم اجتماعی نیز از این مورد چندان خبری نیست؛ در حالی كه فضای پرتحرک و پویای ورزش اندیشمندان جوامع بسیاری را در سه دهه اخیر متوجه جامعه‌شناسی ورزش کرده است. 

جامعه‌شناسی ورزش مطالعه روابط متقابل مشاركت‌كنندگان ورزش چون ورزشكار، مربی و هوادار و سازمان اجتماعی است. هدف این علم، تولید دانشی است كه برای تفسیر، فهم و تبیین الگوهای رفتار انسانی و حل مسائل اجتماعی انسان در فعالیتهای ورزشی مفید باشد.

 تبیین جامعه شناختی ورزش نوعی آگاهی است كه به كنش ورزشی با توجه به مسائل عمومی می‌نگرد. رفتارهای
پرخاشگرانه و یا انحراف آمیز، استفاده از داروهای غیرمجاز و یا ضعف انگیزه و اساساً ناكامی در میدانهای ورزشی، بخشی می‌تواند حاصل عوامل روانی باشد و بخشی پیامد ساختار تیم یا سازمان ورزش و به عبارتی دیگر، ناشی از تنظیماتی باشد كه سازمان ورزش در جامعه تدارك دیده است. 

جامعه‌شناسی ورزش به دنبال این است كه فراتر از دانش و تجربیات بازیكنان، مربیان و كارشناسان چه علتهایی موجب موفقیت یا شکست می‌شود. 

جامعه‌شناسی ورزش به دو رویكرد فارغ از ارزش و هنجاری تقسیم می‌شود. رویكرد اول تنها در جستجوی ارضای علایق و شناخت نظری است و ورزش را همچون دیگر پدیده‌های اجتماعی میدانی برای اصلاح، تأیید یا رد قضایای جامعه‌شناسی تلقی می‌كند. در مقابل، رویكرد هنجاری برای بهبود عملكرد سازمان ورزش می‌کوشد. بنابراین جامعه‌شناسی ورزش می‌تواند در بعد كاركردی، شناختی كاملتر از فرایندهای ورزشی برای مربیان و مدیران سازمانهای ورزشی در سطح خرد و برنامه ریزان و سیاستگذاران ورزش در سطح كلان فراهم سازد. 

دكتر محمودی استاد دانشكده علوم اجتماعی و روانشناسی دانشگاه آزاد در مورد فوتبال، روانشناسی وحوزه های كاربردی آن می‌گوید: «روانشناسان در حوزه فوتبال، تمام پدیده‌ها از تماشاچیان گرفته تا خود بازیكن را مورد بررسی قرار می دهند. در ایران نیز از چندی قبل، تحقیقی آغاز شده و تماشاچیان را به عنوان واحد تحلیل در نظر گرفته است. در این تحقیق رابطه تماشای فوتبال با بهداشت روانی مردان سنجیده می شود. 
یافته های تحقیق نشان می دهد از گروه نمونه 1000 نفری مردان 64 درصد اظهار داشته اند كه در خلال بازی فوتبال احساسات خود را راحت تر بیان می كنند؛ 70 درصد دچار نوعی تنش آرام و 58 درصد عصبی می شوند؛ 76 درصد از بیان احساسات خود و 59 درصد هم از گریه كردن خجالت می كشند و 75 درصد هم گفتند كه هرگز به خاطر فوتبال گریه نخواهند كرد».
 
وی افزود: «فیفا تحقیقی را در کشورهای اسکاتلند، ایتالیا، انگلستان و چند كشور اروپایی دیگر انجام داده است. نتایج این تحقیق در انگلستان این گونه است: 76 درصد از جمعیت نمونه ترجیح می دهند به جای كار به تماشای فوتبال بپردازند و تنها 27 درصد نقش كاری خود را انجام می دهند. 86 درصد بین تماشای فوتبال و یا حاضر شدن در بیمارستان برای تولد نوزاد اول خود تردید دارند. 70 درصد با لذت حاصل از تماشای فوتبال بیشتر فوتبال بازی می كنند. 34 درصد هم گفته اند که با شروع جام جهانی اشتیاق آنان نسبت به فوتبال بیشتر شده است. 67 درصد ترجیح می دهند به جای خانواده با دوستان خود به تماشای فوتبال بپردازند. همچنین نتایج این تحقیقات نشان داده است که آمار اورژانسهای روان پزشكی در هنگام برگزاری مسابقات فوتبال جام جهانی به 1/0 خواهد رسید».
 
دکتر محمودی معتقد است: «روانشناسی پس از بررسی تماشاگر، در حوزه دیگر به سراغ مدیریت باشگاهی می رود. به عنوان مثال، در انگلستان و ایتالیا تحقیقی درباره مدیریت باشگاهی و تاثیر آن بر بازیكنان صورت گرفت و نتیجه این گونه اعلام شد: در تیمهایی كه نقل و انتقال بازیكن در آن كمتر است، ثبات جمعی و اعتماد به نفس بیشتری در بازیكن دیده می شود. چون فوتبال یك تكلیف جمعی پیچیده است، بنابراین یك بازیكن نه تنها باید قابلیتهای خود را بشناسد، بلكه باید فضای روانی دیگر بازیكنها و حریف را هم زیر نظر بگیرد و در صورت جابجایی های مكرر، این فرصت از بازیكن گرفته می شود».
 
همچنین، روانشناسی فوتبال به مربی توجه می كند. روانشناسان توصیه های مهمی برای بالا بردن دانش مربیان نسبت به بازیكن دارند. تدریس شیوه های درست ادراك، سیستم تمركز، توجه انتخابی، روشهای افزایش انگیزش و معرفی ویژگیهای یك بازیكن با انگیزه، از مهمترین وظایف یك روانشناس است. 

روانشناسان با توصیه های خود در زمینه تصویرسازی ذهنی و آموزش هدفمندی به بازیكن خدمت می كنند.
 
جامعه‌شناسی می‌تواند برای هر نوع مسئولیت شغلی كمك ارزنده‌ای عرضه كند. دستیابی به دانش شناخت جامعه و فرایندهای اجتماعی ورزش مقدمه ایفای نقش سازندگی در قلمرو ورزش است. جامعه‌شناسی ورزش نشان می‌دهد که موفقیتهای ورزشی فقط وابسته به خواست مربی و ورزشكار نیست و نیروهای اجتماعی و فرهنگی هم در عملكرد تیمها و گروههای ورزشی مؤثرند. 

اساساً جامعه‌شناسی می‌تواند برای هر نوع مسئولیت شغلی كمك ارزنده‌ای كند. دستیابی به دانش شناخت جامعه و فرایندهای اجتماعی ورزش، مقدمه ایفای نقش سازندگی در قلمرو ورزش است.